ՂՈՒԿԱՍ ԼՈՌԵՑԻ, Ղուկաս Հաղպատեցի (XV դ. 80-ական թթ., Հաղպատ – 1561, Արցախ), մատենագիր, մանկավարժ, գրիչ: Դասավանդել է Էջմիածնի (1513–41), ապա Սանահինի դպրոցներում: Ղ. Լ-ու մոտ ուսանելու և վարդապետ. աստիճան ստանալու են եկել Հայաստանի գրեթե բոլոր վայրերից՝ Վանից, Գողթնից, Արցախից, Լիմից, Քաջբերունիքից: Continue reading
ՂՈՒԿԱՍ Ա ԿԱՐՆԵՑԻ (1722, Կարինի գավառի Քղի ավան – 1799, ամփոփվել է Էջմիածնի Ս. Գայանե վանքի բակում), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1780-ից: Հաջորդել է Սիմեոն Ա Երևանցուն: Ուսանել է Էջմիածնի ժառանգավորաց դպրոցում, աշակերտել Սիմեոն Ա Երևանցուն: 1751-ին ձեռնադրվել է քահանա և նվիրակի պաշտոնով մեկնել Ռումելի: 1763-ին օծվել է եպիսկոպոս և նշանակվել Զմյուռնիայի (Իզմիր) հայոց առաջնորդ: Ղ. Ա Կ. Մայր աթոռ Ս. Էջմիածնի միաբանության կողմից իրեն կաթողիկոս ընտրելու մասին տեղյակ է պահել Կ. Պոլսի Զաքարիա Կաղզվանցի պատրիարքին: Վերջինս մերժել է այդ ընտրությունը: Continue reading
ՂՊՏԻ ՈՒՂՂԱՓԱՌ ԵԿԵՂԵՑԻ, Արևելյան ուղղափառ եկեղեցիներից: Հիմնադիրը և Ղ. ու. ե-ու հնագույն հոգևոր կենտրոնի՝ Ալեքսանդրիայի աթոռի առաջին եպիսկոպոսը Մարկոս ավետարանիչն է (I դ.): Եկեղեցու գլուխը պատրիարքն է, նստավայրը՝ Ալեքսանդրիայից հետո, սկսած XI դարից, Կահիրեում (1968-ին կառուցված Ս. Մարկոս Մայր տաճար): Մինչև XX դ. կեսը Ղ. ու. ե-ուն վարչականորեն ենթակա է եղել դավանակից Եթովպական ուղղափառ եկեղեցին, որի եպիսկոպոս ապետը պարտադիր պետք է ազգությամբ ղպտի լիներ և ձեռնադրվեր Եգիպտոսում: Continue reading
ՂԵՎՈՆԴՅԱՆՔ, սուրբ Ղեվոնդյանք, V դարի նահատակ եկեղեցականների խումբ (ինը հոգի): Տոնացույցի մեջ հիշվում են Քահանայից անունով: Հայաստանում զրադաշտականության տարածման դեմ պայքարի և Վարդանանց պատերազմի գործուն մասնակիցներ: Ավարայրի ճակատամարտից հետո, 452-ի սկզբին պարսիկները 37 նախարարների հետ նրանց ևս աքսորել են Վրկան (այժմյան Մազանդարան): Նրանք էին. Ղևոնդ Երեց Վանանդեցին (որի անունով և կոչվել են Ղ.), Հովսեփ կաթողիկոսը (Հովսեփ Ա Հողոցմեցի), Սահակ Ռշտունի եպիսկոպոսը, Մուշեղ Արծրունին (Աղբակից), Արշեն կամ Արսեն երեցը (Բագրեվանդի Եղեգիկ գյուղից), Քաջաջ սարկավագը Ռշտունիքից, Թաթիկ եպիսկոպոսը, Սամվել քահանան և Աբրահամ սարկավագը (երկուսն էլ՝ Այրարատ նահանգի Արած գյուղից): Continue reading
ՂԵՎՈՆԴ ԵՐԵՑ, սուրբ Ղեվոնդ, Ղեվոնդ Վանանդեցի [ծ. թ. անհտ, ըստ Եղիշեի և Ղազար Փարպեցու՝ գ. Իջաանք (Վանանդ գավառ) – նահ. 454, Պարսկաստանի Ապար նահանգում], V դարի վկա, Հայ եկեղեցու Քահանայից անվանված սրբերից և Վարդանանց պատերազմի առաջնորդներից: Նրա անվամբ են նահատակյալ ինը քահանաները (ինքը՝ Ղ. Ե., Հովսեփ կաթողիկոս, Սահակ եպիսկոպոս Ռշտունյաց, Թաթիկ եպիսկոպոս Բասենի, Մուշե քահանա Աղբակեցի, Արշեն երեց Բագրեվանդցի, Սամվել քահանա, Աբրահամ սարկավագ, Քաջաջ սարկավագ) կոչվել ս. Ղևոնդյանք: Continue reading
ՂԵՎՈՆԴ Ա ԵՌԱՍՏԵՑԻ [ծ. թ. անհտ, գ. Եռաստ (Առբերանի գավառ) – 548], Ամենայն հայոց կաթողիկոս 545-ից: Հաջորդել է Քրիստափոր Ա Տիրառիջցուն: Ղ. Ա Ե-ու հայրապետ. գործունեության մասին ոչինչ չի ավանդվում: Կաթողիկոս. գահին Ղ. Ա Ե-ուն հաջորդել է Ներսես Բ Բագրեվանդցին:
Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան
Armenian ref. Children
Source: www.loc.gov
Armenian Refugees in Relief Committee Tents, 1909 June.
Source: www.loc.gov
ԶԱՐԶԱՆԴ (ՍԱՇԱ ՄԿՐՏՉՅԱՆ)
Բանաստեղծություններ
Աստծո սիրուն
Եվ ի սեր բոլոր մյուս սրբերի
Ես ձեզ խնդրում եմ
Ազատեցեք ինձ ձեր ժպիտներից շպարված, ներկված,
Ազատեցեք ինձ ձեր շարժուձևից բեմերից շորթած.
Ձեր Մեծությանը, Ձեր բազմությանը հեզ խոնարհվում եմ ու կրկին խնդրում,
Պարոն մարդուկներ,
Թողեք միայնակ, լքեցեք ընդմիշտ
Ու ազատեցեք ձեր Մեծն գոյի ներկայությունից
Ուզում եմ լինել իմ մենության հետ
Մեծ մենության հետ, սուրբ մենության հետ
Իմ մաքուր օդում` իմ Մեծության հետ.
Իմ հանճարի հետ, տառապանքիս հետ ու արարելու Մեծ բերկրանքիս հետ…
Աստծո սիրուն, ազատեցեք ինձ ձեր այդ խայտառակ ու անկյանք գոյի,
այդ չնչին գոյի
Նույնիսկ լինելու, մեղկ լինելության
Հենց գոյությունից…
Ազատեցեք ինձ…
11.06.2004թ.
